Hayatın Mantığı-Mantıksız Bir Dünyanın Mantıklı Ekonomisi

Tim Harford

İnsanların rasyonel oluşu davranışsal iktisatçıların son zamanlarda gündeminde olan bir konu. Ekonomi alanındaki neredeyse tüm teoriler insanın rasyonel olduğu varsayımına dayanır, kişilerin sınırlı kondisyonlar altında fayda maksimizasyonu yapmaya çalıştığını varsayar. Buna karşın, insanların yanlı kararlar verdiği ve bütün kararların kişinin iyi oluşunu artıran doğru kararlar olmadığı gözlemlenmekte. Son zamanlarda araştırmacılar kişilerin rasyonel olduğunu varsaymaktansa irrasyonel kararlara odaklanıyorlar. Tim Harford, bazı kararlar irrasyonel görünse de her kararın bir rasyonel sebebi olduğunu öne sürüyor ve bunu çeşitli alanlardan örnekler vererek açıklıyor.

  • Çoğu zaman güvenli alanımızda kalmayı tercih ettiğimize şüphe yok. Güvenli bölgemizde bulunmak bir artı olarak değerlendirilebilir ve daha az faydalı görünse de daha güvenli olanı seçebiliriz.
  • Sonuçların ne zaman ortaya çıkacağı da kararımızı etkiler.  Kısa vadeli ve uzun vadeli kararlar verirken farklı davranırız. Kısa vadeli kararlarda hazza uzun vadeli kararlarda ise faydaya daha çok önem veririz.

Bir kararı etkileyen, gözümüzden kaçabilen pek çok etmen vardır. İnsanlar faydalarını maksimize etmeye çalışır ve bu hayatın temel kuralıdır. Bu kararlar toplum için faydalı olmasa da kendimiz için doğru olanı seçmeye yatkınızdır. Bazen biz bile neden “böyle bir karar” verdiğimizi açıklayamayız. Ama bu, bilgi ve deneyimlerimize dayanmayan mantıksız kararlar verdiğimiz anlamına gelmez. Sonuçlar beklenen gibi olmaz ise bu da kararımızın mantıksız olduğunu göstermez. Çünkü belirli kararlar verirken sonuçlar hakkında kesin bilgilere sahip değilizdir. Hayat genelde belirsizdir ve biz elimizden gelenin en iyisini yaparız.

Tim Harford, mantıklı olduğumuz fikrini ayrılık, ırkçılık HIV yayılışı ve suç gibi ilgi çekici örneklerle açıklıyor. Bütün kararların -biz ilk bakışta fark edemesek de- bir mantıksal açıklaması olduğunu gösteriyor. Bu kitapta anlatılanları düşünmeden edemeyeceksiniz. Muhtemelen bir oturuşta okuyup uzunca bir süre düşüneceksiniz.

  • Bu kitabı psikolojiye ve ekonomiye ilgili olanlara ve hayatın mantığı hakkında meraklı olanlara şiddetle tavsiye ediyorum.
  • Bu kitabı kendi karar ve davranışlarının sebepleriyle bile ilgilenmeyen kişilere tavsiye etmiyorum.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: